GAZETECİLİK BİR MESLEKTİR, HER PAYLAŞIM YAPAN GAZETECİ DEĞİLDİR!
Üsküdar Üniversitesi Rektör Danışmanı ve İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Süleyman İrvan, dijitalleşmeyle birlikte yaygınlaşan yurttaş haberciliği ve sosyal medyada haber paylaşımının gazetecilik üzerindeki etkilerini değerlendirdi.
Gazeteciliğin eğitim, etik değerler ve mesleki birikim gerektirdiğini vurgulayan İrvan, “Bir kişi ‘Ben gazeteciyim’ diyorsa, gazeteciliğin ilkelerine uygun davranmak zorunda” dedi.
Sosyal medyanın haber üretiminde giderek daha fazla rol üstlenmesi, gazetecilik mesleğinin sınırlarını ve etik sorumluluklarını yeniden tartışmaya açıyor. Cep telefonları ve dijital iletişim teknolojileri sayesinde artık herkes tanık olduğu bir olayı kaydedip milyonlarca kişiye ulaştırabilirken, haberin doğruluğu, tarafsızlığı ve kamu yararına uygunluğu da önemini koruyor.
Üsküdar Üniversitesi Rektör Danışmanı ve İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Süleyman İrvan, yurttaş haberciliği ile profesyonel gazetecilik arasındaki farkları değerlendirerek sosyal medyada haber paylaşan kişilerin sorumluluklarına dikkat çekti.
“GAZETECİLİK DOĞRUYU SÖYLEME MESLEĞİDİR”
Gazeteciliğin toplumu ilgilendiren olayları araştıran, bilgileri toplayan, düzenleyen ve kamuoyuna aktaran bir meslek olduğunu belirten Prof. Dr. İrvan, gazeteciliğe girişte diploma zorunluluğu bulunmamasının mesleğin etik kurallarını ortadan kaldırmadığını ifade etti.
Gazeteciliğin temel yükümlülüğünün gerçeğe bağlılık olduğunu vurgulayan İrvan, haberlerin doğrulanmış bilgilere dayanması gerektiğini belirterek, “Gazeteciliğin ilk yükümlülüğü habere, yani gerçeğe bağlılıktır. Aktarılan bilgiler doğrulanmış verilere dayanmalıdır. Gazetecilik doğruyu söyleme mesleğidir” dedi.
Gazetecinin öncelikle halka karşı sorumlu olduğunu kaydeden İrvan, kamu yararının mesleğin temel ilkelerinden biri olduğunu söyledi.
“GÜÇLÜNÜN GİZLEMEK İSTEDİĞİNİ ORTAYA ÇIKARMAK GAZETECİNİN İŞİDİR”
Gazeteciliğin yalnızca yaşanan olayları aktarmaktan ibaret olmadığını belirten Prof. Dr. İrvan, araştırma ve sorgulamanın mesleğin en önemli unsurları arasında yer aldığını ifade etti.
İrvan, “Güçlünün gizlemek istediği şeyleri ortaya çıkarmak gazetecinin işidir. Özellikle araştırmacı gazetecilerin hayatı bununla geçer” diye konuştu.
Sosyal medyada tanınmış kişilerin paylaşımlarının çoğu zaman araştırılmadan habere dönüştürülmesini de eleştiren İrvan, gazetecilerin doğrudan iletişime geçerek konunun ayrıntılarını öğrenmesi gerektiğini vurguladı.
YURTTAŞ HABERCİLİĞİ İLE GAZETECİLİK ARASINDAKİ FARK
Yurttaş haberciliğinin geleneksel gazetecilikten farklı bir üretim sürecine sahip olduğunu belirten İrvan, yurttaşların genellikle tesadüfen karşılaştıkları olayları kayda alarak paylaştığını söyledi.
İrvan, “Yurttaş haberciliğinde olay seçimi rastlantısaldır. Olay yerindeyse kaydeder ve paylaşır. Muhabir gibi planlanmış bir haberin peşinden gitmez. Geleneksel medyada ise sabah toplantılarında hangi haberin takip edileceği belirlenir” ifadelerini kullandı.
Geleneksel medyada haberlerin editoryal süreçlerden geçtiğini, yurttaş haberciliğinde ise çoğunlukla böyle bir denetim mekanizmasının bulunmadığını belirten İrvan, bu durumun yanlış bilgi ve tek taraflı anlatım riskini artırdığına dikkat çekti.
SOSYAL MEDYADA HIZ, TOPLUMSAL PANİĞE YOL AÇABİLİR
Dijital ortamda haberlerin çok kısa sürede geniş kitlelere ulaşmasının önemli riskler taşıdığını belirten Prof. Dr. İrvan, özellikle afet ve kriz dönemlerinde doğrulanmamış bilgilerin ciddi sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
İrvan, “Trafikte hız ne kadar tehlikeliyse gazetecilikte de öyledir. Aşırı hız risklidir. Sosyal medyada hiçbir editoryal süzgeçten geçmeden yapılan paylaşımlar kriz anlarında infiale yol açabilir. Deprem, sel ve benzeri afetlerde yanlış bilgi toplumsal paniğe neden olabilir” dedi.
Olumsuz ve sansasyonel içeriklerin sosyal medyada daha hızlı yayıldığını da belirten İrvan, yalan haberlerin gerçek haberlere kıyasla altı kat daha hızlı yayıldığını gösteren araştırmalara dikkat çekti.
“ESKİ GÖRÜNTÜYÜ YENİYMİŞ GİBİ PAYLAŞMAK GERÇEĞİ ÇARPITMAKTIR”
Yurttaş haberciliğinin profesyonel gazetecilikteki nesnellik ve etik sorumlulukları her zaman taşımadığını ifade eden İrvan, buna rağmen haber paylaşan herkesin gerçeğe bağlı kalması gerektiğini vurguladı.
İrvan, “Kurmaca haber yapmayacaklar ve gerçeği çarpıtmayacaklar. Temel beklentimiz bu. Eski bir görüntüyü yeniymiş gibi paylaşmak da gerçeği çarpıtmaktır” değerlendirmesinde bulundu.
Gazetecilik ile yurttaş haberciliği arasındaki kavramsal ayrımı da açıklayan İrvan, asıl mesleği gazetecilik olmayan kişilerin dijital teknolojiler aracılığıyla haber üretim sürecine katılmasını yurttaş haberciliği olarak tanımladığını söyledi.
“Buna yurttaş gazeteciliği demiyorum. Çünkü gazetecilik bir meslektir; eğitimi, etik değerleri ve teknik birikimi vardır” diyen İrvan, gazetecilik kimliğinin mesleki sorumluluklarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
YURTTAŞ HABERCİLİĞİ HEM TEHDİT HEM FIRSAT
Yurttaş haberciliğinin profesyonel gazetecilik üzerindeki etkilerini de değerlendiren İrvan, dijitalleşmenin bir yandan muhabir istihdamını azaltırken diğer yandan gazetecilere yeni haber kaynakları sunduğunu belirtti.
Haber kuruluşlarının olay yerine muhabir göndermek yerine yurttaşlardan gelen görüntüleri kullanmasının istihdam açısından risk oluşturduğunu ifade eden İrvan, haber ajanslarına dayalı haberciliğin ve yapay zekâ teknolojilerinin de mesleği etkilediğini söyledi.
Bununla birlikte sosyal medyanın araştırmacı gazetecilik için önemli fırsatlar sunduğunu belirten İrvan, olay yerindeki kişilerin paylaşımlarının gazeteciler için değerli veri ve kanıt kaynakları oluşturabildiğini dile getirdi.
“GAZETECİLİK KİMLİK KRİZİ YAŞIYOR”
Geleneksel medya kuruluşlarının da dijital dönüşümden önemli ölçüde etkilendiğini belirten Prof. Dr. İrvan, gazete tirajlarının düşmesi, okur alışkanlıklarının değişmesi ve medyaya duyulan güvenin azalmasının sektörde yeni sorunlar ortaya çıkardığını ifade etti.
Haber sitelerinde daha fazla okunma ve paylaşılma hedefinin zaman zaman etik ilkelerin önüne geçtiğini savunan İrvan, kurumsal gazeteciliğin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Gazetecilik meslek örgütlerine önemli görevler düştüğünü belirten İrvan, kurumsal yapıların haberlerin doğrulanması ve mesleki standartların korunması açısından önem taşıdığını kaydetti.
Sosyal medyada haber paylaşan kişilerin de gazetecilik ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiğini vurgulayan
